Cách phân biệt vàng giả bằng máy phổ kế huỳnh quang tia X Vietspace

16/11/2015 / Trong danh mục Tin tức
may do tuoi vang

LÀM THẾ NÀO ĐỂ PHÁT HIỆN RA VÀNG CÓ TRỘN BỘT SIÊU NẶNG CỦA HỖN HỢP 3 NGUYÊN TỐ: Os, Ir và Ru

I. Hiện nay trên thị trường đã xuất hiện loại vàng có bị trộn loại bột siêu nặng để lừa đảo. Đặc điểm của bột siêu nặng này như sau:

  – Thành phần chính của loại bột siêu nặng là hỗn hợp của 3 nguyên tố có tỉ trọng rất cao, đó là: Os (Osmi), số thứ tự trong bảng tuần hoàn nguyên tố là 76 có tỉ trọng 22,61g/cm3 và nhiệt độ nóng chảy là 30330C ; Ir (Iriđi): số thứ tự 77 có tỉ trọng 22,65g/cm3 và nhiệt độ nóng chảy là 24660C; và Ru, số thứ tự 44 (Rutheni) có tỉ trọng 12,45g/cm3 và nhiệt độ nóng chảy là 23340C; trong khi đó Au (vàng) có tỉ trọng chỉ là 19,3g/cm3 và nhiệt độ nóng chảy chỉ là 10640C.

  – Loại bột siêu nặng này không tạo hợp kim với vàng và không tan trong hầu hết các loại axit, kể cả dung dịch cường toan. Vì thế, khi phân kim vàng thì loại bột này sẽ vẫn còn nguyên vẹn và lắng đọng ở đáy bình. Loại bột này thường là sản phẩm phụ đi kèm trong quặng bạch kim (Pt). Phổ huỳnh quang tia X của loại bột này như thấy trên hình 1.

Kích thước hạt của loại bột này vào khoảng vài chục micro mét (khá mịn) và thường được trộn vào vàng khi nấu chảy (có thể hình dung như các viên sỏi trong vữa bê tông).

  – Tính “nguy hiểm” của loại bột này: vì có tỉ trọng và nhiệt độ nóng chảy rất cao nên các hạt bột này khi cho vào vàng nóng chảy nó không tạo hợp kim với vàng và bị “chìm” vào phía trong vàng; mặt khác, khi lẫn trong vàng thì nó không làm cho “cục vàng” bị vỡ khi cắt hay cán như khi trộn các nguyên tố khác (như chì) mà nó vẫn rất dẻo và màu sắc hầu như không thay đổi nên ta khó phát hiện bằng mắt. Vì tỉ trọng của loại bột này ngang với vàng nên bằng phương pháp đo tỉ trọng (cân nước) ta không thể phát hiện được mà phải sử dụng phương pháp đo phổ (sử dụng máy huỳnh quang tia X) để phát hiện.

  – Một số nơi đã gặp phải loại vàng lừa đảo này với thành phần khối lượng bột bị trộn vào khoảng 30%. Thông thường, bọn lừa đảo trộn “bột” vào ở dạng “cục” và cả ở dạng các sản phẩm nữ trang như nhẫn hoặc dây chuyền.

II. PHƯƠNG PHÁP PHÁT HIỆN LOẠI BỘT SIÊU NẶNG TRONG VÀNG:

1. Trước hết, khi nấu chảy vàng, ta cần chú ý quan sát quá trình nóng chảy của nó. Nếu cục vàng có bị trộn bột thì ta cảm thấy khó chảy hơn và độ chảy lỏng của nó kém hơn là vàng bình thường (giống như ta cho thêm các viên sỏi vào vữa xây dựng). Hơn nữa, cục vàng bị trộn bột thường mặt trên “không sập” như vàng thông thường mặc dù nếu đo bằng chương trình thông thường trên máy thì tuổi vàng vẫn rất cao (có thể là 99,99%). Khi bị trộn nhiều bột thì quan sát kĩ, ta thấy mặt của cục vàng bị sần như có các hạt “cát” nằm ngay phía dưới bề mặt vàng và có thể bị phủ váng màu máu đỉa. Do đó, cần phải nấu vàng chảy kĩ và quan sát, có thể nên cho ngọn lửa xoáy xung quanh cục vàng vì như vậy có thể “vun” các hạt bột tụ lại tốt hơn và do đó máy dễ phát hiện hơn.

2. Khi có nghi ngờ, ta cần kiểm tra khắp bề mặt của cục vàng. Với tất cả các máy huỳnh quang tia X, nếu thấy xuất hiện vạch phổ lạ, dù nhỏ có đỉnh ở vị trí kênh vào khoảng 700 đến 710 thì mẫu vàng này bị trộn bột siêu nặng như thấy trên hình 2.

Vạch phổ này nằm ở phía trước vạch phổ của bạc (kênh cỡ 810) và dễ quan sát thấy khi đo mẫu. Ngoài ra, nếu quan sát kĩ ta thấy cả hai phía của vạch phổ vàng thứ nhất – Au1 (kênh 355) đều cao hơn các mẫu vàng thông thường. Đó là do có vạch phổ của 2 nguyên tố OsIr thêm vào. Hình 3 là phổ của mẫu vàng không bị trộn bột siêu nặng, trên phổ này ta thấy ở vùng kênh tô màu đỏ khá bằng phẳng như vùng lân cận.

3. Với các máy model: XRF2500-12LC hay 12M, chúng tôi đã cải tiến chương trình phân tích để nhận biết loại bột nói trên. Khi có bột này trộn trong mẫu thì máy sẽ báo cho người sử dụng biết như chỉ ra trên hình 4. Ngoài ra, theo thời gian, các máy loại này sẽ được cài đặt thêm chương trình khác để khi gặp các “sự cố kĩ thuật” hay người sử dụng gặp các mẫu đo “lạ” thì chúng tôi có thể can thiệp, trợ giúp từ xa (online).

4. Một số điểm cần lưu ý: để dễ phát hiện ra loại bột siêu nặng có trong mẫu hay không thì ta nên làm theo các bước sau:

  – Nấu chảy mẫu thật kĩ và quan sát bề mặt mẫu;

  – Khi đo cần “soi” đều trên bề mặt mẫu và quan sát phổ trên máy đo;

  – Với các mẫu mà soi hai mặt không phát hiện ra thì nếu cần kiểm tra kĩ hơn, ta phải đo ở mặt cắt ngang. Tuy nhiên, khi cắt mẫu cần chú ý không nên cắt hết bằng kéo mà chỉ cắt một phần, sau đó bẻ gẫy miếng vàng và đo mẫu tại vị trí gẫy đó. Lý do là vì nếu cắt hoàn toàn bằng kéo thì vàng là kim loại chảy dẻo tốt nên nó sẽ che phủ hết các hạt bột và do đó khó đo hơn; còn khi bị bẻ gẫy, bề mặt các hạt bột này lộ ra ngoài và như vậy máy sẽ dễ phát hiện hơn.

  – Hoặc cách khác là cắt một mẩu nhỏ và dát mỏng mẫu này để đo.

  – Hoặc ta lấy giấy nháp mịn mài bớt lớp vàng trên bề mặt sản phẩm để các hạt bột này lộ ra khi đó máy sẽ phát hiện dễ hơn.

 

ĐẦU TRANG
logo